توصيف مىكند مىگويد : « آنها كسانى هستند كه شكيبايى و صبر و استقامت را پيشه خود ساخته ، و توكل و تكيه آنها بر پروردگارشان است » ( * ( الَّذِينَ صَبَرُوا وَعَلى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ ) * ) . نكته‌ها : 1 - هر چند مسلمانان دو هجرت داشتند كه هجرت اول در محدوده نسبتا كوچكى بود ( هجرت گروهى از مسلمانان و در رأس آنها جعفر بن ابى طالب به حبشه ) و هجرت دوم هجرت عمومى و همگانى پيامبر و مسلمين از مكه به مدينه ، ولى ظاهر آيات فوق هجرت دوم را بيان مىكند و شان نزول نيز آن را تاييد مىنمايد . درباره اهميت و نقش هجرت در زندگى و تاريخ مسلمانان در گذشته و حال ، و تداوم اين مساله در هر عصر و زمان ، بحث مشروحى در ذيل آيه 100 سوره نساء و همچنين ذيل آيه 75 سوره انفال داشتيم ( 1 ) . و به هر حال مقام مهاجران در اسلام مقام فوق العاده پر ارجى است ، هم خود پيامبر و هم مسلمانان بعد ، همگى براى آنها احترام خاصى قائل بودند ، چرا كه آنها به تمام زندگى خويش ، براى گسترش دعوت اسلام ، پشت پا زدند ، بعضى جان خود را به خطر انداختند ، و بعضى مانند صهيب از همه اموال خود چشم پوشيدند ، و جالب اينكه خود را در اين معامله نيز برنده مىدانستند . اگر فداكارى آن مهاجران در آن روزها نبود ، محيط خفقان بار مكه و عناصر شيطانى كه بر آن حكومت مىكردند هرگز اجازه نمىدادند صداى

--> ( 1 ) به جلد چهارم تفسير نمونه صفحه 89 تا 94 و جلد هفتم صفحه 261 تا 263 مراجعه فرمائيد .